Over sepsis
Wat is sepsis?
Sepsis is een levensbedreigende reactie van het lichaam op een infectie. Het afweersysteem raakt ontregeld en beschadigt de eigen organen. Sepsis is een medisch spoedgeval: hoe eerder de behandeling start, hoe groter de kans op herstel.
Op deze pagina lees je hoe je sepsis herkent, wie risico loopt, hoe de behandeling verloopt en wat herstel kan vragen. Waar dat kan, laten we zien wat de Nederlandse richtlijn en de internationale Surviving Sepsis Campaign aanbevelen.
Herkennen
Alarmsignalen van sepsis
Sepsis heeft geen enkel kenmerkend symptoom. Denk aan sepsis als iemand met een infectie (of koorts) snel zieker wordt en een of meer van deze signalen heeft:
Kan dit sepsis zijn?
- Verward, suf of moeilijk wekbaar
- Snelle of moeizame ademhaling
- Snelle hartslag of lage bloeddruk
- Koude, grauwe, bleke of gevlekte huid
- Weinig of niet plassen
- Hevige koude rillingen, of juist een lage temperatuur
- Gevoel van "ik ben nog nooit zo ziek geweest"
- Bij kinderen ook: slap, suf, niet drinken of zorg van ouders dat het kind anders is dan anders
Twijfel je? Bel direct de huisarts of de huisartsenpost en noem het woord sepsis. Bij ernstige benauwdheid, bewusteloosheid of verwardheid: bel 112.
Na een bezoek aan de dokter: word je toch zieker, komen er nieuwe signalen bij of knap je niet op zoals verwacht? Neem dan opnieuw contact op. Ouderen en mensen met een verminderde afweer hebben soms geen koorts; verwardheid kan dan het eerste teken zijn.
Wat is het
Wat gebeurt er in het lichaam?
Bij een infectie komen bacteriën, virussen, schimmels of parasieten het lichaam binnen. Meestal ruimt het afweersysteem die op. Bij sepsis ontspoort die afweerreactie: bloedvaten gaan lekken en verwijden, de bloeddruk daalt, de bloedstolling raakt verstoord en cellen kunnen minder goed zuurstof gebruiken. Daardoor gaan organen zoals nieren, longen, hersenen en hart minder goed werken.
Internationale definitie Sepsis-3, 2016
Sepsis is levensbedreigende orgaandysfunctie door een ontregelde reactie van het lichaam op een infectie. Septische shock is de ernstigste vorm: de bloeddruk blijft te laag ondanks voldoende infuusvloeistof, er zijn medicijnen (vasopressoren) nodig en het lactaatgehalte in het bloed is verhoogd.
Singer, JAMA 2016. Voor kinderen sinds 2024 de Phoenix-criteria Phoenix, JAMA 2024.
Sepsis of bloedvergiftiging? In de volksmond heet sepsis vaak bloedvergiftiging. Dat is verwarrend: niet bij iedere patiënt met sepsis zit de ziekteverwekker in het bloed, en ook een ontstoken lymfevat wordt bloedvergiftiging genoemd. Sepsis is het juiste woord. De infectie kan overal beginnen, bijvoorbeeld in de longen, de urinewegen, de buik of de huid. Ook virussen zoals influenza en het coronavirus kunnen sepsis veroorzaken.
Cijfers
Hoe vaak komt sepsis voor?
Risico
Wie loopt meer risico?
Iedereen kan sepsis krijgen, ook gezonde jonge mensen. Het risico op sepsis en op een ernstig verloop is groter bij:
Leeftijd
- Mensen van 70 jaar en ouder
- Pasgeborenen, vooral te vroeg geboren kinderen
Verminderde afweer
- Chemotherapie of medicijnen die de afweer onderdrukken, zoals prednison
- Na een orgaantransplantatie
- Geen (goed werkende) milt
Ziekte en zorg
- Chronische hart-, long- of nierziekte, diabetes of levercirrose
- Recente opname of operatie
- Blaaskatheter, infuus of ander lichaamsvreemd materiaal
- Overmatig alcoholgebruik
Sepsis treedt steeds vaker op als complicatie van chronische ziekten zoals beroerte, COPD en cirrose GBD, Lancet Glob Health 2025. Vaccinatie, goede wondzorg en snelle behandeling van infecties helpen sepsis voorkomen.
In de zorg
Hoe herkennen zorgverleners sepsis?
Er bestaat geen enkele test die sepsis bewijst. Zorgverleners combineren het verhaal van de patiënt en naasten met lichamelijk onderzoek en metingen van de vitale functies: ademhaling, zuurstofgehalte, bloeddruk, hartslag, temperatuur en bewustzijn. Daarmee berekenen zij een waarschuwingsscore. Bloedonderzoek, kweken en beeldvorming laten zien hoe ernstig het is en waar de infectie zit.
Nederlandse richtlijn Sepsis module Vroege herkenning
Combineer twee vragen. Bij een vermoede infectie: screen met de MEWS of NEWS op vitale bedreiging. Bij een vitaal bedreigde patiënt: overweeg of er een infectie achter kan zitten. Stel daarbij steeds de signaalvraag "Kan dit een sepsis zijn?" Gebruik de qSOFA-score niet voor vroege herkenning.
Samengevat uit de richtlijn Sepsis, module Vroege herkenning
Surviving Sepsis Campaign 2026 sterke aanbeveling
Gebruik bij acuut zieke opgenomen patiënten NEWS, NEWS2, MEWS of SIRS in plaats van qSOFA als enkelvoudig screeningsinstrument.
Vertaald en samengevat uit de SSC-richtlijn voor volwassenen 2026
Nederlandse richtlijn Sepsis module Biomarkers
Gebruik CRP om een infectie meer of minder waarschijnlijk te maken. Presepsine, IL-6 en procalcitonine voegen bij de diagnose weinig toe en zijn duurder.
Samengevat uit de richtlijn Sepsis, module Biomarkers
Behandeling
Hoe wordt sepsis behandeld?
Sepsis wordt behandeld als spoedgeval. De behandeling bestaat uit drie sporen die tegelijk lopen: de infectie bestrijden, de bloedsomloop en zuurstofvoorziening ondersteunen, en de organen ondersteunen tot ze herstellen.
1. Infectie bestrijden
Bloedkweken afnemen en zo snel mogelijk antibiotica via het infuus. Tegelijk wordt de bron van de infectie aangepakt: een abces of ontstoken galblaas wordt gedraineerd of geopereerd, een besmette lijn verwijderd. Na een paar dagen wordt de antibiotica bijgesteld op basis van de kweekuitslagen.
2. Bloedsomloop herstellen
Infuusvloeistof, en als de bloeddruk laag blijft medicijnen die de bloedvaten aanspannen (vasopressoren). Het lactaatgehalte helpt de behandeling te sturen.
3. Organen ondersteunen
Zuurstof of beademing, soms dialyse, nauwkeurige bewaking en vroeg bewegen. Bij septische shock gebeurt dit op de intensive care.
Wat zeggen de richtlijnen?
Surviving Sepsis Campaign 2026 aanbeveling
Geef bij waarschijnlijke of zekere sepsis, en bij (mogelijke) septische shock, direct antibiotica, bij voorkeur binnen 1 uur na herkenning. Bij mogelijke sepsis zonder shock: eerst kort en snel aanvullend onderzoek, en als de verdenking blijft antibiotica binnen 3 uur. Neem bloedkweken af vóór de eerste dosis.
Samengevat uit de SSC-richtlijn voor volwassenen 2026
Nederlandse richtlijn Sepsis module Vochttoediening
Start met minimaal 30 ml/kg (ideaal lichaamsgewicht) kristalloïde vloeistof in de eerste drie uur en evalueer het effect binnen een uur. Meet zo snel mogelijk lactaat en herhaal tot het genormaliseerd is (onder 2,0 mmol/l). Gebruik kristalloïden, geen albumine of andere colloïden; overweeg gebalanceerde oplossingen.
Samengevat uit de modules Vochttoediening sturen en Type resuscitatievloeistof
Nederlandse richtlijn Sepsis module Vasopressoren
Blijft de bloeddruk laag na vloeistof, start dan noradrenaline als eerste keus. Voeg vasopressine alleen toe bij hypotensie die daarop onvoldoende reageert.
Samengevat uit de richtlijn Sepsis, module Vasopressoren
Surviving Sepsis Campaign 2026 aanbeveling
Streef bij septische shock aanvankelijk naar een gemiddelde arteriële druk van 65 mmHg; bij 65-plussers volstaat 60 tot 65 mmHg. Geef bètalactamantibiotica na een oplaaddosis als verlengd infuus in plaats van als korte bolus.
Samengevat uit de SSC-richtlijn voor volwassenen 2026
Welke antibiotica gegeven worden, staat in de SWAB-richtlijn voor empirische therapie bij sepsis. Deze informatie is bedoeld als achtergrond en vervangt geen medisch advies.
Kinderen
Sepsis bij kinderen
Kinderen worden vaak minder snel herkend: ze compenseren lang, en signalen als sufheid, slecht drinken of een snelle ademhaling lijken op een gewone infectie. Het oordeel van ouders, die merken dat hun kind anders is dan anders, is daarom een belangrijk alarmsignaal.
Nieuwe definitie Phoenix-criteria, 2024
Sinds 2024 geldt voor kinderen een internationale definitie die aansluit bij die voor volwassenen: sepsis is een infectie met levensbedreigende uitval van ademhaling, bloedsomloop, stolling of het zenuwstelsel. Kinderen die aan deze criteria voldeden, overleden in het ziekenhuis in 7,1% (landen met veel middelen) tot 28,5% (landen met weinig middelen).
Nederlandse richtlijn Sepsis bij kinderen 2021
Overweeg bij opgenomen kinderen een kinderwaarschuwingsscore (Dutch PEWS) die ook de zorg van ouders meeweegt ("worried sign"). Geef bij septische shock vochtbolussen van 10 ml/kg op geleide van de bloedsomloop, en overweeg in overleg met de kinder-IC vroeg verdunde noradrenaline via een perifeer infuus.
Samengevat uit de richtlijn Sepsis bij kinderen
Surviving Sepsis Campaign kinderen 2026
Meet lactaat bij waarschijnlijke sepsis. Start bij (vermoede) septische shock antibiotica zo snel mogelijk, bij voorkeur binnen 1 uur; bij waarschijnlijke sepsis zonder shock na kort gericht onderzoek, bij voorkeur binnen 3 uur. Gebruik gebalanceerde kristalloïden boven fysiologisch zout, en titreer zuurstof na stabilisatie naar een conservatief doel.
Samengevat uit de SSC-richtlijn voor kinderen 2026
Herstel
Na sepsis
Sepsis houdt niet op bij ontslag. Van de mensen die met sepsis in het ziekenhuis liggen, herstelt ongeveer de helft in het eerste jaar; ongeveer een zesde heeft na een jaar nog ernstige lichamelijke of cognitieve beperkingen, en een deel wordt opnieuw opgenomen Prescott, JAMA 2018. Vermoeidheid, spierzwakte, concentratie- en geheugenproblemen, angst en somberheid komen veel voor. Dit heet ook wel het post-sepsissyndroom.
Veelgestelde vragen
Vragen over sepsis
Is sepsis hetzelfde als bloedvergiftiging?
Nee. Bloedvergiftiging is de volksnaam, maar die is misleidend. Bij sepsis reageert het lichaam zo heftig op een infectie dat organen beschadigd raken. Er hoeven daarbij geen bacteriën in het bloed te zitten.
Is sepsis besmettelijk?
Sepsis zelf is niet besmettelijk. De infectie die tot sepsis leidt, zoals griep, een longontsteking of een maag-darminfectie, kan dat wel zijn.
Wanneer moet ik een arts bellen?
Bel direct de huisarts of de huisartsenpost als iemand met een infectie snel zieker wordt en verward is, snel ademt, een koude of gevlekte huid heeft, weinig plast of zich zieker voelt dan ooit. Noem het woord sepsis. Bij ernstige benauwdheid, bewusteloosheid of verwardheid: bel 112.
Welke infecties kunnen tot sepsis leiden?
Elke infectie kan tot sepsis leiden. De meest voorkomende bronnen zijn longontsteking, urineweginfecties, buikinfecties en infecties van huid of wonden. Meestal gaat het om bacteriën, maar ook virussen zoals griep of COVID-19 en schimmels kunnen sepsis veroorzaken.
Kun je sepsis voorkomen?
Niet altijd, maar het risico is te verkleinen: laat je vaccineren volgens advies (bijvoorbeeld tegen griep en pneumokokken), houd wonden schoon, was je handen en neem opnieuw contact op met de arts als een infectie niet opknapt of erger wordt.
Hoe lang duurt herstel na sepsis?
Dat verschilt sterk per persoon. Sommige mensen herstellen in weken, anderen houden maanden tot jaren klachten zoals vermoeidheid, concentratieproblemen, spierzwakte of angst. Dit heet ook wel post-sepsissyndroom. Lees meer op de pagina Nazorg.
Kun je meer dan eens sepsis krijgen?
Ja. Na een doorgemaakte sepsis is het risico op een nieuwe infectie en een nieuwe sepsis verhoogd, vooral in het eerste jaar. Blijf daarom alert op alarmsignalen.
Woordenlijst
Begrippen uitgelegd
Sepsis
Levensbedreigende orgaandysfunctie door een ontregelde reactie van het lichaam op een infectie.
Septische shock
Ernstigste vorm van sepsis: aanhoudend lage bloeddruk waarvoor medicijnen nodig zijn, met een verhoogd lactaat ondanks voldoende vocht.
Bloedvergiftiging
Volksnaam voor sepsis, maar onjuist: bij sepsis zit de ziekteverwekker niet altijd in het bloed. Gebruik liever het woord sepsis.
Lactaat
Stof in het bloed die stijgt als weefsels te weinig zuurstof krijgen of gebruiken. Wordt gebruikt om de ernst te beoordelen en de behandeling te sturen.
MEWS, NEWS2 en PEWS
Waarschuwingsscores op basis van vitale functies (ademhaling, zuurstof, bloeddruk, hartslag, temperatuur, bewustzijn). PEWS is de variant voor kinderen.
qSOFA en SOFA
SOFA meet orgaanfalen en wordt gebruikt om sepsis vast te stellen. qSOFA is een verkorte versie; die wordt afgeraden als enige screeningsinstrument.
Vasopressoren
Medicijnen die de bloedvaten aanspannen en zo de bloeddruk verhogen, zoals noradrenaline.
Post-sepsissyndroom
Lichamelijke, cognitieve en psychische klachten die na sepsis maanden tot jaren kunnen aanhouden.